Wat is de waarde van de redevoering, wat is de waarde van Cicero als redenaar ?

De waarde is niet zozeer gebonden aan de inhoud, het actuele politieke gegeven, dan wel aan de vorm, de manier waarop het gegeven verwerkt is (structuur, taal, tactiek, …).

Het onderwerp, een samenzwering, was een niet zo uniek gegeven. De strijd om de macht verliep niet bepaald altijd volgens de fair-play. Was deze samenzwering erger dan andere ? De leiders waren zeker geen brave kereltjes. Waarom heeft Cicero er zulk een zwaar geval van gemaakt ? Omdat Catilina een politiek tegenstrever was. En omdat Cicero zelf het voornaamste slachtoffer was, niet als privé-persoon, maar als staatsambtenaar, het ging om een aanslag op de staat.

Cicero bouwt meer op gevoelens, stemmingen, dan op eigenlijke argumenten. De redevoering is boeiend, aangrijpend, ze werd voor de vuist uitgesproken.

Vorm en taal zijn zeer verzorgd. De taal van Cicero is een gaaf, klassiek Latijn.

Tussen de voornaamste delen is een zekere disproportie: het eerste deel van het corpus is heel lang, het tweede heel kort. Dat had wel zijn bedoeling. De eigenlijke ontwikkeling staat in het eerste deel, het tweede herneemt dat plechtiger.

De structuur heeft een dienende functie. Cicero wil op het juiste ogenblik van de juiste middelen gebruik maken. Hierin is hij een meester: in het doseren en in het afwisselen. Hij overbluft, is zakelijk, smeekt, dreigt naargelang het nodig is. Hij speelt zo op een identificatie van zijn zaak met die van de Romeinse staat en de goede burgers, dat die hem alleen maar kunnen gelijk geven.

Cicero is in zijn opzet geslaagd. Wat hij vroeg, gebeurde. Catilina ging weg, ’s nachts. Zo kwam Cicero de volgende dag opnieuw onvoorbereid de tweede Catilinarische redevoering uitspreken, met een ondertoon van triomf. Hij vroeg troepen om Rome te verdedigen. Stilaan gingen de Romeinen de volgende twee maanden naar een effectief open conflict.


De Catilinarische redevoeringen (Wikipedia).

Advertenties