Demosthenes
Demosthenes

Eerste Philippische rede

Inleiding

1.
Indien werd voorgesteld, mannen van Athene, over een nieuwe aangelegenheid te praten, dan zou ik wachten tot de meeste gewoontesprekers hun mening hebben geopperd. Indien dan van al wat door hen gezegd werd, mij iets zou bevallen, dan zou ik mijn mond houden, indien niet, dan zou ik zelf trachten uit te drukken wat ik erover denk. Maar wanneer het zich voordoet dat wij nu opnieuw moeten gaan beraadslagen over wat die sprekers vroeger al zo dikwijls hebben verkondigd, meen ik terecht dat je me niet ten kwade zal duiden dat ik als eerste opsta om het woord te voeren. Want indien zij in het verleden de passende besluiten hadden getrokken, zouden jullie vandaag helemaal geen overleg meer moeten plegen.

Dit is een kort exordium. De inleiding hangt af van de omstandigheden. Dit start zeer voorzichtig en indirect. Het bestaat bijna uitsluitend uit een captatio benevolentiae : welwillendheid en aandacht. Hier vooral welwillendheid. Demosthenes excuseert zich omdat hij, tegen de gewoonte, eerst spreekt. Hij doet dat in een langzame, gedragen periode, die langzaam spanning wekt. De lange periode wekt verbazing, de spanning stijgt, dan vraagt hij om vergeving. Opgelucht laat men hem graag voort spreken. Toch is hij indirect ook al beschuldigend, zijn gehoor wijzend op een verzuim, in de laatste ironiserende zin.

Vergelijking met Cicero (Catilinarische)

De aanleiding tot de redevoering is gelijklopend : de staat is in gevaar. Bij Demosthenes gaat het om een buitenlandse vijand, bij Cicero om een opstandige burger.

Cicero spreekt evenwel als consul, de hoogste gezagsdrager, die bovendien al gearriveerd en befaamd is. Demosthenes is lid van een oppositie die niet veel te vertellen heeft, en aan het begin van zijn carrière.

Ook het gehoor verschilt. Cicero spreekt voor een Romeins publiek van de late republiek (woelingen, intriges, machtsstrijd, corruptie), en daartussen zat zijn vijand zelf, die aanwezig was. Zijn exordium is bijna een ontploffen, omdat het gehoor heel levendig is. Het gehoor van Demosthenes was in gemakzucht vervallen, mak en ingedommeld. Daarom een voorzichtig exordium.

Opbouw

Na het exordium komt het corpus of confirmatio. Het slot is de peroratio. De confirmatio bestaat uit drie delen :
1. situatieschets : zeggen wat er aan de hand is ;
2. concrete voorstellen om er wat aan te doen ;
3. verantwoording van optreden en voorstellen.

Advertenties