Jacob Van Artevelde

Doordat in Frankrijk de Salische wet gold, dat alleen mannelijke troonopvolgers konden koning worden, werd de kroon van Frankrijk betwist tussen Filips VI van Valois (de politieke macht in Vlaanderen) en Edward III van Engeland (de economische macht), wat de aanleiding was tot de Honderjarige Oorlog. De Vlaamse graaf Lodewijk was politiek aan Frankrijk gebonden. Engeland legde daarom een embargo op: de wolleveringen aan Vlaanderen werden stopgezet. Dit betekende de doodsteek voor de Vlaamse economie. Weliswaar schold de Franse koning door het verdrag van Athis-sur-Orge (1305) de Vlaamse schuld kwijt, en beloofde hij de Vlamingen Franse wol. Deze was echter in kwaliteit en hoeveelheid inferieur aan de Engelse. Bovendien nam de Franse koning de Frans-Vlaamse steden Rijsel, Douai en Orchies in zijn bezit, wat het nationaal bewustzijn van het nu eentalige Vlaanderen aanwakkerde.

Jacob Van Artevelde

In Gent slaan patriciërs en proletariërs de handen in elkaar en geven de macht aan 5 “hooftmans”, waaronder Jacob Van Artevelde. Hun eerste maatregel was het uitroepen van de neutraliteit en het sluiten van een economisch verbond met Engeland, zodat de Engelse wol opnieuw binnenkon. De steden verplichtten de graaf deze neutraliteit te aanvaarden. Deze vertrok daarop naar Frankrijk.

Deze neutrale toestand kon niet blijven duren. Edward III moest door zijn leenmannen opgenomen worden en wilde meer: Vlaanderen moest zijn grenzen openen voor Brabant, traditioneel Engelands bondgenoot.

In 1340 wordt Edward III door Vlaanderen erkend als koning van Frankrijk, zodat economie en politiek verzoend zijn. Er komt oorlog tussen Engeland en Frankrijk. Engeland wint ter zee bij het Zwin, maar verliest in Doornik te land, en Engeland laat Vlaanderen in de steek.

Nu de oorlog voorbij is komen de interne conflicten tussen het platteland en de kleine steden enerzijds en de groten (Gent, Ieper, Brugge) anderzijds weer opzetten. Op 2 mei 1345 grijpen de Gentse wevers onder leiding van Geeraard Denijs naar de macht. Artevelde, die met de Engelse koning onderhandelt om de Vlaamse graaf af te zetten, wordt door Denijs vermoord.

Vlaanderen breidt opnieuw uit

Lodewijk Van Male

Na de Fransgezinde Lodewijk van Nevers komt de nieuwe graaf Lodewijk van Male (1346), wiens politiek Vlaanderen begunstigde.

Een groot gedeelte van de macht der steden ging verloren door innerlijke moeilijkheden, door conflicten tussen de steden onderling, en door de onderdrukking van het platteland. De graaf profiteert hiervan om zijn macht uit te breiden.

In 1379 komt hij op die manier in conflict met Gent. Hij had aan de Bruggelingen toegestaan een kanaal te graven. De Witte Kaproenen van Gentenaar Jan Yoens verjagen de Brugse arbeiders. De Vlaamse graaf roept de Fransen te hulp, en de Gentenaars worden verslagen in de slag bij Westrozebeke (1382). Dit betekent de facto het einde van de gemeentelijke macht.

De nieuwe graaf zal een Boergondiër zijn: Filips de Stoute, die gehuwd is met Margareta van Male, dochter van de graaf, die zelf met Margareta van Brabant was gehuwd. Filips de Stoute brengt door zijn huwelijk Frans-Vlaanderen, Artois en de Franche-Comté opnieuw bij Vlaanderen.